حدیثی از حضرت امام جعفرصادق علیهالسلام توسط حضرت آیتالله العظمی خامنهای در جلسه درس خارج فقه ِ سیام آذرماه 89 (پانزدهم محرمالحرام 1432)
«عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ الْمُؤْمِنُونَ خَدَمٌ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ قُیل وَ كَيْفَ يَكُونُونَ خَدَماً بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ قَالَ يُفِيدُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً...»
كافى، ج 2، ص 167
فى الكافى، عن الصّادق (عليهالسّلام): «المؤمنون خدم بعضهم لبعض»؛ حضرت امام صادق علیهالسلام فرمودند: مؤمنين، خدمتگاران يكديگرند. خدم، جمع خادم است؛ يعنى خدمتگاران. در فارسى، ما براى كلمهى خدم ميگوئيم خدمتگار؛ كه محترمانهاش كلمهى «خدمتگار» است، و غيرمحترمانهاش كلمهى «نوكر» است، نه خدمتگزار. تعبير خدمتگزار، يك تعبير ديگرى است و در فارسى يك معناى عرفىِ ديگرى دارد، كه متفاوت است با معناى خدمتگار. خدم، جمع خادم است. خادم به همان معناى خدمتگار است. ميگويد: مؤمنين خدمتگارهاى همديگرند. [خب مستمعین]، تعجب كردند: چطور؟ همه خدمتگار همديگر هستند؟ يا به تعبير عرفىتر، همه نوكر همند؟ «قيل و كيف يكونون خدما بعضهم لبعض»؛ چه جور ميشود كه بعضى، بعضى ديگر را خدمتگار باشند؟ يعنى مثلاً بروند خانههاى همديگر، خدمتگارى كنند؟ فرمود: «يفيد بعضهم بعضا»؛ [یعنی] به هم فايده برسانند. پس فايده رساندن مؤمنين به يكديگر، خدمتگارى به آنهاست؛ [و در آن] منّتى وجود ندارد؛ نكته اين است.
اگر چنانچه ما به هم خدمتى كرديم و به يكديگر فايدهاى رسانديم، چه در عرضِ هم باشيم - مثل ما مردم معمولى كوچه و بازار كه به حسب شأن اجتماعى، در عرض يكديگر قرار داريم - چه آن كسى كه به حسب موقعيت اجتماعى، شأن بالاترى دارد؛ مثلاً رئيس يك تشكيلاتى است، ديگر نبايد سر يكديگر منّتى داشته باشيم. به نظر ما نكتهى اين حديث، تنها اين نيست كه افراد بايد به هم نفع برسانند؛ بلكه اين هم هست كه اين نفع رساندن موجب منّت نباشد، تا اين خدمتى را كه ميكنند، با منّت گذاشتن باطل نكنند.
چهل توشه اخلاقی از میان بیانات رهبر معظم انقلاب
۱. گام اول
و مهمترين قدم خودسازى اين است كه انسان به خود و به اخلاق و رفتار خود با نظر انتقادى نگاه كند؛ عيوب خود را با روشنى و دقت ببيند و سعى در برطرف كردن آنها داشته باشد. اين از عهدهى خود ما برمىآيد و اين تكليفى بر دوش ماست.
خطبههاى نماز عيد سعيد فطر 25/9/1380
2. بين خود و خدا
يكى از ويژگیها كه بسيار مهم است تا براى خودسازى به آن توجه كنيم و شايد جنبهى تقدمى هم داشته باشد، «اخلاص» است. اخلاص عبارت است از كار را خالص انجام دادن و اين كه كارى را مغشوش انجام ندهيم [...] خالص بودن عبادت و خالص بودن عمل، اين است كه براى خدا باشد. در بين مردم، متأسفانه خيلى رايج است كه كارهاى خوب خودشان را بر زبان بياورند و بگويند. كأنّه توجه ندارند كه نبايد كار نيك را به زبان آورد و گفت كه ما مىخواهيم اين كار را بكنيم يا ما اين كارها را مىكنيم. البته برخى جاها استثناست. در جاهايى، بعضى از كارها بايد در علن انجام گيرد. در روايات در باب صدقه آمده است كه «صدقهى سِرّ» اين ثواب را دارد و «صدقهى علانية» اين ثواب را. يا مثلاً عبادات گروهى، جلوى چشم مردم انجام مىگيرد و بايد انجام گيرد و اين از شعائر الهى است، اما بسيارى از عبادات يا اغلب عبادات، آن روابطى كه بين خود انسان و خداست -ذكر، توجه، دعا، نافله، شبزندهدارى، سحرخيزى، احسان و كارهاى نيك- بايد بين خود انسان و خدا بماند.
روز اول ماه مبارك رمضان 4/12/1371
3. طبيب خود باشيم
طبيب خودتان باشيد. بهترين كسى كه مىتواند بيمارى ما را تشخيص دهد، خودمان هستيم. بياوريد روى كاغذ. بنويسيد «حسد». بنويسيد «بخل». بنويسيد «بدخواهى براى ديگران؛ وقتى كسى به خيرى مىرسد، ما ناراحت مىشويم.» بنويسيد «تنبلى در كار». بنويسد «روح بدبينى به نيكان و صالحان». بنويسيد «بىاعتنايى به وظايف». بنويسيد «علاقه به خود؛ شديداً به خودمان علاقه داريم.» ماه رمضان فرصتى است كه يكىيكى اين بيماریها را تا آنجايى كه بشود، برطرف كنيم.
روز اول ماه مبارك رمضان 4/12/1371
4. پولادين خواهيد شد اگر...
در درجهى اول، جوان دانشجو و دانشآموز بايد خودسازى كند. خودتان را با تربيت دينى بسازيد. امور تربيتى خوب است. معلم تربيتى خوب است. گويندهى تربيتى خوب است، اما آن كسى كه از درون خود، موعظه كننده و تربيت كنندهاى نداشته باشد، -واعظٌ مِنْ نَفْسِهِ- اين تربيتها به كارش نمىآيد. خودتان را بسازيد، با نفس مبارزه كنيد، اجراى حكم الهى را در محدودهى شخص خودتان بزرگ بشماريد و به نماز، به توجه به خدا، به دعا و به توكل اهميت بدهيد. اين شما را پولادين خواهد كرد.
ديدار با گروهى از دانشجويان و دانشآموزان 15/8/1370
5. خاكريزهاتان را محكم كنيد
مراقب باشيد. مواظب باشيد و خاكريزهايتان را محكم كنيد تا دشمن نتواند در سنگرهاى شما نفوذ كند. با اين روحيهى ايمانى و استوار است كه مىتوانيد شاخ استعمار را بشكنيد و اسلحه را از دستش بگيريد تا ملتتان بتواند نفسى بكشد، تا بتوانيد كشور را بسازيد، تا بتوانيد سطح زندگى را بالا ببريد، تا بتوانيد مشكلات و گرههايى را كه ميراث سالهای دوران استعمار و سلطهی اجانب است، از بين ببريد.
در اجتماع مردم مشهد و زائران امام رضا(ع) در روز عيد فطر 15/01/1371
6. شكستن آن بت
ما بايد سعى كنيم كه روح بندگی را در خودمان زنده نماييم. بندگی، يعنى تسليم در مقابل خدا، يعنى شكستن آن بتى كه در درون ماست. آن بت درونى ما -يعنى من- در خيلى جاها خودش را نشان مىدهد. وقتى كه منفعتت به خطر بيفتد، كسى حرفت را قبول نكند، چيزى مطابق ميل تو -ولو خلاف شرع- ظاهر بشود، يا سر دو راهى قرار بگيرى، -يك طرف منافع شخصى، يك طرف وظيفه و تكليف- در چنين تنگناها و بزنگاههايى، آن منِِ درونى انسان سر بلند مىكند و خودش را نشان مىدهد.
اگر ما بتوانيم اين من درونى، اين هواى نفس، اين فرعون باطنى، اين شيطانى را كه در درون ماست، مهار كنيم، يا اقلاً قدرى مهار كنيم، همهى امور اصلاح خواهد شد. قبل از هرچيز، خود ما آدم خواهيم شد و به فلاح خواهيم رسيد. ماه رمضان، مقدمهى اين است. روزه، نماز باتوجه، انفاقات، حتّى جهاد فىسبيلاللَّه، براى رسيدن به چنين دنيايى است كه مردم بندهى خدا باشند.
ديدار با اقشار مختلف مردم در آخرين روز ماه رمضان 26/2/1369
7. حتی بند كفش
چيزى را كه خدا مىدهد، قبلاً بايد از خدا بخواهيم. چرا بخواهيم؟ يكى از عللِ اين كه گفتهاند حاجات كوچك را هم از خدا بخواهيد، اين است كه به حوائج و عجز و حقارت و تهیدستى خودمان توجّه پيدا كنيم تا ببينيم كه چقدر تهیدستيم. اگر خداى متعال كمك نكند، امكان ندهد، نيرو ندهد، فكر ندهد، ابتكار ندهد و وسايل را جور نياورد، همان بندِ كفش هم به دست ما نخواهد رسيد. اگر شما به قصد خريدنِ بند كفش از خانه بيرون آمديد، در راه جيبتان را زدند يا پولتان گم شد و يا مغازهى مورد نظر بسته بود و يا در بين راه، حادثهى مهمّى پيش آمد كه مجبور شديد برگرديد، بند كفش گيرتان نيامده است. بنابراين، هر چيز را از خدا بخواهيد؛ حتّى بند كفش را، حتّى كوچكترين اشياء را و حتّى قوت روزانهى خود را. بگذاريد اين منِ دروغينِ عظمتيافته در سينهى ما -كه مىگوييم «من» و خيال مىكنيم مجمع نيروها ما هستيم- بشكند. اين «من» انسانها را بیچاره مىكند.
خطبههاى نماز جمعهى تهران 28/11/1373
8. موانع درونی
راه براى ما روشن است، موانع راه هم براى ملت ايران روشن است. بايد اين موانع را برداريد؛ هم موانع درونى و هم موانع بيرونى را. موانع درونى را بايد با تضرع به درگاه پروردگار، با دعا، با توجه، با تربيت و تهذيب نفس، با تقويت اخلاق، با عبادت و با توسل، از پيش پا برداريد. اگر دل ما سالم نباشد، نمىتوانيم دنياى سالمى درست كنيم. اگر در درون خودمان معيوب باشيم، نمىتوانيم عيب جامعه و جهان را برطرف كنيم. ملت ايران بار سنگينى بردوش دارد و بايد آن را به منزل برساند. بايد دنيايى بسازد كه هم براى خودش شيرين باشد و هم براى جوامع ديگر. شما مىتوانيد چنين كارى بكنيد؛ اما شرطش اين است كه هر يك از ما، درصدد تهذيب نفس خودمان باشيم. نماز با توجه، انس با قرآن، دعا و توسل، تضرّع، روزهى ماه رمضان و عبادات نيمهشب، مخصوصاً براى جوانان كه تأثيرپذيریشان زياد است، مىتواند مهذِّب نفس باشد.
روز عيد فطر در اجتماع مردم مشهد و زائران امام رضا(ع) 15/01/1371
9. يكساعت برای خودتان
دعا كنيد. نافله بخوانيد. توجه پيدا كنيد. متذكر باشيد. در شبانهروز يك ساعت را براى خودتان و خداى خودتان قرار بدهيد. از كارها و اشتغالات گوناگون خودتان را بيرون بكشيد. با خدا و با اولياى خدا و با ولىعصر عجلالله تعالى فرجه و ارواحنافداه، مأنوس بشويد. با قرآن مأنوس باشيد و در آن تدبر بكنيد.
ديدار با مسؤولان و كارگزاران نظام 23/5/1370
10. مسجد پايگاه
با امام جماعت مسجد، با عبادتكنندگان مسجد و با مؤمنينى كه در مسجدند، برادرانه صميمى باشيد و آن را حفظ و بيشتر كنيد. اول وقت، نماز را به جماعت، پشت سر پيشنماز هر مسجدى كه در آن هستيد، بخوانيد. در مراسم دينى مسجد و تبليغات آن شركت كنيد. در مراسم دعا و قرآن و مراسم مذهبى شركت كنيد. [...] براى مسجد، جاذبه درست كنيد.
ديدار فرماندهان بسيج سراسر كشور 27/8/1371
این گفتار ادامه دارد......
انسانِ مجاهد مأیوس نمیشود. مغرور نمیشود. طلبکار نمیشود. شعارش خدمت به خلق برای خدا است، نه ...
حضرت آیة الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار جمعی از اعضای تشکل بسیج دانشجویی دانشگاههای سراسر کشور، همراه شدن ویژگیهای دانشجویی با بسیجی بودن را امتیازی بزرگ و پرافتخار و در بردارنده ارزشهای والا دانستند و با اشاره به همراهی همیشگی دانشجویان با اسلام و انقلاب تصریح کردند: مسئولیت بزرگ دانشجویان بسیجی تحلیل درست، بررسی کارشناسانه و ریشه یابی مسائل اساسی کشور و جهان اسلام و حضور هوشیارانه، بانشاط و فعال در صحنه است.
به گزارش ایرنا، ایشان جوانی، طالب علم بودن، آزاداندیشی، آرمانگرایی و در صحنه بودن را از ویژگیهای ممتاز قشر دانشجو بیان و خاطرنشان کردند: فعال بودن، در میدان عمل رفتن، تن به حادثه دادن و عمل خالصانه برای اهداف متعالی از ارزشهای والای بسیجی بودن است.
رهبر معظم انقلاب با انتقاد از کسانی که سعی دارند نام زیبای بسیجی را از ذهن جامعه محو نمایند، تاکید کردند: بسیاری از پیشرفتها و موفقیتهای نظام اسلامی در عرصه های مختلف مرهون تفکر و عمل بسیجی است.
حضرت آیة الله خامنه ای یکی از موفقیتهای نظام اسلامی را بهره مندی از پشتیبانی و احساسات خردمندانه و آگاهانه دانشجویی ارزیابی کردند و با اشاره به روحیه عدالتخواهانه، ظلم ستیزی، ایستادگی در برابر دشمن و مخالفت با به یغما رفتن منابع کشور بوسیله غارتگران بین المللی در دانشجویان افزودند: این مسائل از ابتدای انقلاب اسلامی از شعارهای اساسی و عملی نظام جمهوری اسلامی بوده است، لذا دانشجویان همواره، همراه انقلاب اسلامی بوده و هستند.
رهبر معظم انقلاب اسلامی با اشاره به تلاش برنامه ریزی شده و گسترده دشمن برای ایجاد جدایی میان قشر دانشجو و نظام اسلامی و اخلال در حرکت انقلاب تصریح کردند: امروز جنگی حقیقی در عرصه سیاسی و فرهنگی وجود دارد و دانشجوی بسیجی باید در این میدان مدبرانه، آگاهانه و با برنامه ریزی و با شناخت نقشه دشمن و پرنشاط و فعال حضور داشته باشد.
ایشان در تبیین تهاجم سیاسی و فرهنگی دشمن افزودند: دشمن با صرف پولهای کلان و با استفاده از عناصر وابسته تلاش دارد، از طریق راههای مختلف فرهنگی، ایجاد اخلالهای اقتصادی، ایجاد ناامنی، سست کردن عزم مسئولان و اثرگذاری بر بدنه دانشجویی کشور به اهداف خود دست یابد.
حضرت آیة الله خامنه ای تحلیل صحیح و کارشناسانه مسائل اساسی کشور و جهان اسلام را از وظایف مهم دانشجویان بسیجی به منظور مقابله با تهاجم سیاسی و فرهنگی دشمن بر شمردند و تاکید کردند: بررسی مسئله عدالت بعنوان خشکاننده ریشه فقر، فساد و تبعیض از جمله مسائل اساسی کشور می باشد که تحقق آن نیازمند برنامه ریزی و عمل، و پرهیز از شعار و حرف است.
رهبر معظم انقلاب پیروزی مقاومت اسلامی لبنان و انتفاضه مردم مسلمان فلسطین را از جمله مسائل مهم و قابل بررسی دنیای اسلام برشمردند و افزودند: دانشجویان بسیجی باید به دنبال تحلیل این پدیده باشند که چرا در این مقطع، فردی که بعنوان قصاب و جلاد فلسطینیان شهرت دارد، در راس رژیم جعلی صهیونیستی قرارمی گیرد و نباید نسبت به این مسائل بی تفاوت بود.
رهبر معظم انقلاب با اشاره به پراکنده شدن عطر انقلاب اسلامی در دنیای اسلام، شکست رژیم صهیونیستی در جنوب لبنان و انتفاضه مسجدالاقصی را نتیجه تاثیر غیرمستقیم پیروزی انقلاب اسلامی ایران دانستند و با تاکید بر اینکه اسلام، شخصیت امام (رحمت الله علیه) و روحانیت، پشتوانه معنوی حرکت عظیم ملت ایران است افزودند: دشمن برای جلوگیری از الگو شدن و گسترش این حرکت عظیم در جهان، تلاش خود را برای ایجاد اخلال در نظام اسلامی ایران به عنوان مرکز این حرکت متمرکز کرده است و از هر راهی حتی بزرگ جلوه دادن حرفها و انسانهای کوچک بهره می جوید.
ایشان خاطرنشان کردند:
دشمن در حالی به بزرگنمایی مسائل جزیی و حرفهای بی اساس می پردازد که از انعکاس اجتماع بزرگ 22 بهمن و روز قدس که نشان دهنده عشق و علاقه مردم به مبانی انقلاب اسلامی است خودداری می کند.
رهبر معظم انقلاب اسلامی در پایان خاطرنشان کردند: در چنین شرایطی باید با شناخت صحیح موقعیت، به گونه ی عمل کرد که رنهایت به نفع دشمن تمام نشود.
سالک باید بداند که شیطان همش این است که انسان را در هر حال که هست از راه خدا منع نماید. و اگر از راههای معمولی هوای نفس نتوانست برگرداند آن وقت از طرق وهمیه (و سرپوشیده شرع و عقل که آدمی را به اشتباه اندازد) میآید و اگر از اینها هم نتوانست غلبه نماید میگوید...